कसैको सफल प्रेम, कसैको अधुरो कथा र कसैको जीवनभरको प्रतीक्षा : प्रेम र सम्झनाको कथा ‘जलाकी’
काठमाडौं । प्रेम सबैका लागि एउटै हुँदैन। कसैका लागि प्रेम जीवनकै सुन्दर प्राप्ति बन्छ त कसैका लागि कहिल्यै पूरा हुन नसकेको सपना। कोही आफ्नो प्रेमलाई जीवनसाथीका रूपमा पाउँछ, कोही परिस्थितिसँग सम्झौता गर्दै प्रेमकै लागि त्याग गर्न बाध्य हुन्छ। कसैले प्रिय मान्छे गुमाइसकेको हुन्छ भने कोही आज पनि उसकै प्रतीक्षामा जीवनका दिन बिताइरहेको हुन्छ। प्रेमका यस्तै अनेकौँ अनुभूति, त्याग, विछोड, प्रतीक्षा र सम्झनालाई मगर समुदायको मौलिक सांस्कृतिक प्रतीकसँग जोडेर प्रस्तुत गरिएको चलचित्र हो, ‘जलाकी’।
हालै सार्वजनिक ट्रेलरले प्रेमलाई केवल प्रेमी–प्रेमिकाबीचको आकर्षण र रोमान्समा सीमित नगरी जीवनका फरक सम्बन्ध र परिस्थितिसँग जोड्ने प्रयास गरेको छ। उमेर, लिङ्ग, जाति र भूगोलको सीमाभन्दा माथि उठेर हरेक मानिसको मनमा लुकेका भावना, अधुरा चाहना र अविस्मरणीय स्मृतिलाई फिल्मले आफ्नो कथ्यको आधार बनाएको देखिन्छ।
मानिसको जीवनमा प्रेमका अनेकौँ रूप हुन्छन्। कसैले आफ्नो पहिलो प्रेमलाई जीवनभर सम्झिएर बसेको हुन्छ त कसैले जीवनसाथीसँग बिताएका सुन्दर पललाई जीवनको सबैभन्दा अमूल्य सम्पत्ति मानेको हुन्छ। कसैले प्रेममा सफलता पाएको हुन्छ भने कसैले आफ्नै खुसीभन्दा प्रिय मान्छेको खुसीलाई ठूलो ठानेर त्याग गरेको हुन्छ। कोही छुटिसकेको सम्बन्धको सम्झनामा बाँचेको हुन्छ त कोही मनभित्रै कसैलाई साँचेर संसारबाट आफ्नो भावना लुकाइरहेको हुन्छ।
यति मात्र होइन, प्रेमको दायरा पारिवारिक सम्बन्ध र आत्मीयतासम्म पनि फैलिएको हुन्छ। आमाबुबाको सन्तानप्रतिको माया, सन्तानको अभिभावकप्रतिको आत्मीयता, जीवनसाथीबीचको विश्वास र आफन्तबीचको सम्बन्ध पनि प्रेमकै फरक स्वरूप हुन्। कसैले गुमाइसकेको आमाबुबाको सम्झना बोकेर जीवन बिताइरहेको हुन्छ त कसैले विदेशिएको सन्तानको प्रतीक्षामा दिन गनिरहेको हुन्छ। कसैले संसारबाट बिदा भइसकेका प्रियजनलाई सम्झिएर उनीहरूसँग बिताएका क्षण मनमा सजाइरहेको हुन्छ।
‘जलाकी’ले प्रेमका यिनै फरक अनुभूतिलाई एउटै सांस्कृतिक र भावनात्मक सूत्रमा जोड्ने प्रयास गरेको छ। त्यसैले यसको कथ्यलाई केवल दुई पात्रबीचको प्रेमकथाका रूपमा मात्र बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन। यो त मानिसको जीवनमा कहिल्यै नमेटिने सम्बन्ध, छुटेर पनि मनबाट टाढा हुन नसक्ने मान्छे र समयले मेटाउन नसक्ने सम्झनाको कथा हो।
ढुङ्गामा कुँदिएको सम्झना, मनमा जीवित प्रेम
‘जलाकी’को सबैभन्दा विशिष्ट पक्ष मगर समुदायको मौलिक सांस्कृतिक परम्परासँग यसको सम्बन्ध हो। मगर समुदायको सांस्कृतिक जीवनमा जलाकी एउटा विशिष्ट प्रतीकका रूपमा रहेको छ। यो ढुङ्गाले बनाइएको संरचना मात्र नभई पुर्खाको सम्झना, आस्था, विश्वास, सांस्कृतिक पहिचान र भावनात्मक सम्बन्धसँग जोडिएको परम्परा हो।
स्थानीय सांस्कृतिक मान्यता र परम्पराअनुसार जलाकीले मानिसको भौतिक अस्तित्व समाप्त भए पनि उसको सम्झना र अस्तित्वलाई भावनात्मक रूपमा जीवित राख्ने अर्थ बोकेको छ। ढुङ्गाका तहहरू मिलाएर बनाइने यस्तो संरचनाभित्र एउटा जीवनको कथा, कसैप्रतिको श्रद्धा र कसैले कसैलाई गरेको गहिरो प्रेमको अनुभूति जोडिएको हुन सक्छ।
मानिस संसारमा सधैँ रहँदैन। समयसँगै उसको भौतिक उपस्थिति हराएर जान्छ। तर उसले छाडेका सम्झना, माया र सम्बन्ध भने बाँकी रहन्छन्। यही मानवीय सत्यलाई जलाकीको सांस्कृतिक प्रतीकले आत्मसात् गरेको छ। कुनै प्रियजनको सम्झनामा निर्माण गरिएको जलाकीले सम्बन्धको भौतिक अन्त्य भए पनि भावनात्मक सम्बन्ध समाप्त नहुने सन्देश दिन्छ।
जलाकी बनाउनु र त्यससँग जोडिएर कसैको प्रतीक्षा गर्नु प्रेमको गहिरो अभिव्यक्तिका रूपमा पनि बुझ्न सकिन्छ। जसलाई पर्खिएको छ, ऊ फर्केर आउला वा नआउला, तर उसको सम्झनालाई जीवन्त राख्ने चाहना कहिल्यै समाप्त हुँदैन। कतै मिलनको खुसी छ, कतै विछोडको पीडा छ त कतै जीवनभर साथ पाउन नसके पनि मनबाट कहिल्यै अलग हुन नसकेको सम्बन्ध छ। यसरी निर्जीव ढुङ्गे संरचना मानिसका जीवित भावना र अनुभूतिको प्रतीक बन्न पुग्छ।
प्रेमको कथा मात्र होइन, मगर संस्कृतिको पहिचान पनि
नेपाली चलचित्रमा आफ्नै माटो, भाषा, संस्कृति र मौलिक परम्परालाई कथाको केन्द्रमा राख्ने प्रयास भइरहेका छन्। ‘जलाकी’ पनि यही प्रयाससँग जोडिएको चलचित्र हो। यसले मगर समुदायको सांस्कृतिक पहिचानलाई प्रेम र मानवीय संवेदनाको कथासँग जोडेर पर्दामा उतार्न खोजेको छ।
संस्कृति भनेको चाडपर्वमा नाचिने नाच, लगाइने पहिरन र गाइने गीतमा मात्र सीमित हुँदैन। पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएका विश्वास, परम्परा, जीवनदर्शन, प्रकृतिसँगको सम्बन्ध र पुर्खाले छाडेर गएका सांस्कृतिक सम्पदा पनि संस्कृतिका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्। कुनै समुदायको पहिचान त्यस समुदायले जोगाएर राखेका यस्तै मौलिक मान्यता र परम्परामा अडिएको हुन्छ।
‘जलाकी’ले मगर समुदायको यही सांस्कृतिक पक्षलाई सिनेमाको भाषामा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेको छ। एउटा समुदायको विशिष्ट सांस्कृतिक प्रतीकलाई सबै समुदायका दर्शकले महसुस गर्न सक्ने प्रेम, त्याग, विछोड र प्रतीक्षाको भावनासँग जोड्नु फिल्मको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।
मगर समुदायको सांस्कृतिक पृष्ठभूमिमा जन्मिएको जलाकीको अर्थ र महत्त्व विशिष्ट भए पनि यसले बोकेको माया, श्रद्धा, प्रतीक्षा र सम्झनाको भावना कुनै एउटा समुदायमा मात्र सीमित छैन। संसारका जुनसुकै भूगोल र समुदायका मानिसले पनि कसैलाई गुमाएको पीडा, कसैलाई पर्खिएको अनुभूति र कसैको सम्झनामा बाँचेको क्षणलाई आत्मीय रूपमा महसुस गर्न सक्छन्।
त्यसैले ‘जलाकी’को सांस्कृतिक आधार मगर समुदाय भए पनि यसको भावनात्मक दायरा व्यापक देखिन्छ। आफ्नै माटोमा जन्मिएको कथा र पुर्खाले जोगाएर ल्याएको परम्परालाई सिनेमाको माध्यमबाट नयाँ पुस्ता र फराकिलो दर्शक समुदायसम्म पुर्याउनु मौलिक नेपाली चलचित्र निर्माणका दृष्टिले पनि अर्थपूर्ण प्रयास हो।
‘खुस्मा’ फेम्ड निर्देशक अशोक थापा मगरको निर्देशनमा बनेको चलचित्र ‘जलाकी’मा उपासना सिंह ठकुरी, सोनाम तोप्देन र शिल्पा मास्केलगायत कलाकारको अभिनय रहेको छ। निर्देशक थापा मगरले प्रेमकथालाई मगर समुदायको सांस्कृतिक पृष्ठभूमिसँग जोडेर प्रस्तुत गरेका छन्।
सार्वजनिक ट्रेलरमा प्रेम, सम्बन्ध, विछोड र समयसँगै बदलिने मानवीय परिस्थितिका भावनात्मक पक्षलाई समेट्ने प्रयास गरिएको छ। पात्रहरूको जीवनमा आउने उतारचढाव, उनीहरूले भोग्ने सम्बन्धका जटिलता र मनभित्र साँचेर राखेका अनुभूतिलाई फिल्मले कसरी पर्दामा उतारेको छ भन्ने कुरा दर्शकका लागि चासोको विषय बन्नेछ।
विशेषगरी जलाकीजस्तो सांस्कृतिक प्रतीकलाई पात्रहरूको जीवन र कथासँग कति स्वाभाविक रूपमा जोडिएको छ भन्ने पक्षले फिल्मको भावनात्मक प्रभाव निर्धारण गर्नेछ। प्रेमलाई केवल प्राप्तिको विषय नभई त्याग, प्रतीक्षा र सम्झनाको रूपमा बुझाउने प्रयासले फिल्मलाई परम्परागत प्रेमकथाभन्दा फरक बनाउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
समयसँगै मानिसको जीवन बदलिन्छ। सम्बन्धहरू बदलिन्छन्। बाल्यकालका साथी छुट्छन्, युवावस्थाका प्रेम अधुरा रहन्छन् र जीवनसँगै जोडिएका कतिपय प्रियजन संसारबाट बिदा हुन्छन्। तर उनीहरूसँग बिताएका क्षण र उनीहरूले छाडेका सम्झना भने मानिसको मनबाट सजिलै हराउँदैनन्।
कुनै पुरानो गीत सुन्दा कसैको याद आउन सक्छ। कुनै ठाउँमा पुग्दा विगतका दिन सम्झना हुन सक्छन्। वर्षौँअघि छुटेको मान्छेको अनुहार अझै आँखाअघि आउन सक्छ। जीवनमा कतिपय सम्बन्ध यस्ता हुन्छन्, जसको अन्त्य भइसकेको भए पनि मनले त्यसलाई कहिल्यै अन्त्य भएको स्वीकार गर्न सक्दैन।
‘जलाकी’ले यस्तै अनुभूतिलाई दर्शकसँग जोड्ने अपेक्षा गरिएको छ। फिल्म हेर्दै गर्दा कसैले आफ्नो पहिलो प्रेम सम्झिन सक्छ, कसैले गुमाएको जीवनसाथीलाई, कसैले विदेशिएको परिवारका सदस्यलाई त कसैले संसारबाट बिदा भइसकेका आमाबुबालाई। यही अर्थमा फिल्मको कथा पर्दामा देखिने पात्रहरूको मात्र नभई दर्शककै जीवनका कुनै न कुनै पानासँग जोडिन सक्ने सम्भावना बोकेको छ।
आजको व्यस्त र प्रविधिमैत्री जीवनमा मानिसहरू भौतिक रूपमा नजिक भए पनि भावनात्मक रूपमा टाढिँदै गएको अनुभूति हुन्छ। यस्तो समयमा प्रेमलाई केवल प्राप्ति र स्वार्थको विषय नबनाई विश्वास, त्याग, समर्पण, प्रतीक्षा र सम्झनाका रूपमा बुझाउने कथाको आफ्नै महत्त्व हुन्छ।
अन्ततः जलाकी ढुङ्गाले बनेको संरचना मात्र होइन, कसैको जीवनको साक्षी, कसैको प्रेमको चिनो र कसैको प्रतीक्षाको प्रतीक हो। जहाँ ढुङ्गा बोल्दैन, तर त्यसले एउटा जीवनको कथा सुनाइरहेको हुन्छ। जहाँ मान्छे उपस्थित हुँदैन, तर उसको सम्झना सधैँ जीवित रहन्छ।
कसैले प्रेम पाएको छ, कसैले गुमाएको छ। कोही प्रेममा रमाइरहेको छ, कोही अधुरो प्रेमको पीडा बोकेर बाँचेको छ। कोही कसैको प्रतीक्षामा छ त कोही प्रियजनको सम्झनालाई जीवनको अमूल्य सम्पत्ति मानेर सँगालिरहेको छ। प्रेमका यिनै विविध अनुभूति र स्मृतिलाई मगर समुदायको मौलिक सांस्कृतिक भावनासँग जोड्ने प्रयास हो चलचित्र ‘जलाकी’।
आगामी मंसिर ४ गतेदेखि देशभरका सिनेमा हलमा प्रदर्शनमा आउने तयारीमा रहेको यस चलचित्रले दर्शकलाई मनोरञ्जनसँगै आफ्नो जीवनका सम्बन्ध, प्रेम र सम्झनाबारे सोच्न बाध्य बनाउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। आफ्नै माटोको सुगन्ध बोकेको मगर समुदायको सांस्कृतिक कथा र सबैको मनसँग जोडिन सक्ने मानवीय संवेदनाको अनुभव लिन ‘जलाकी’ दर्शकमाझ आउँदैछ।
सायद जीवनको सबैभन्दा सुन्दर सत्य पनि यही हो- मान्छे टाढा हुन सक्छ, समय बित्न सक्छ र जीवन समाप्त हुन सक्छ, तर साँचो माया र त्यसले छाडेको सम्झना कहिल्यै मर्दैन। यही भावनालाई पर्दामा महसुस गराउने प्रयास हो, ‘जलाकी’।
