अर्बको व्यापार, घाटाको मार : नेपाली फिल्मका ६ महिना

काठमाडौं । ६ महिनामा नेपाली बक्सअफिसमा दुई दर्जनभन्दा बढी चलचित्र प्रदर्शनमा आएका छन् । चलचित्र विकास बोर्डको तथ्यांकअनुसार यस अवधिमा प्रदर्शनमा आएका चलचित्रले बक्स अफिसमा कुल १ अर्ब २४ करोड ३३ लाख रुपैयाँभन्दा बढीको ग्रस व्यापार गरेका छन् ।

तर, चलचित्रको संख्या र लगानीको आकारअनुसार व्यापारिक नतिजा भने उत्साहजनक देखिएको छैन । अधिकांश चलचित्रले लगानी सुरक्षित गर्न नसक्दा केही फिल्मको कमाइ लाखमा मात्र सीमित भएको छ ।

चलचित्र विकास बोर्डले सार्वजनिक गरेको विवरणमा २०८३ वैशाखदेखि असोजसम्मको ६ महिनामा प्रदर्शनमा आएका नेपाली चलचित्रको कमाइ जोड्दा उक्त रकम देखिएको हो । तर, उल्लेख्य ग्रस व्यापारका बाबजुद अधिकांश चलचित्रले लगानी सुरक्षित गर्न नसक्दा नेपाली बक्स अफिसमा व्यावसायिक सफलताको चुनौती कायमै देखिएको छ ।

• 
• 

यस अवधिमा ‘लालीबजार’, ‘गौँथली’, ‘पेन्सन पट्टा’, ‘परालको आगो’, ‘बा : एक योद्धा’, ‘आ बाट आमा २’ लगायतका चलचित्रले उल्लेखनीय व्यापार गरेका छन् । अर्कोतर्फ, करोडौं रुपैयाँ खर्च गरेर निर्माण गरिएका कतिपय चलचित्रले समेत अपेक्षित दर्शक पाउन सकेनन् । यसले नेपाली चलचित्र उद्योगमा लगानी र प्रतिफलबीचको असन्तुलनलाई पुनः उजागर गरेको छ ।

वैशाख, जेठ र असारमा सातामै दुई वा सोभन्दा बढी चलचित्र प्रदर्शनमा आउने क्रम देखियो । तर, चलचित्रको संख्या बढ्दैमा बक्स अफिसमा व्यापार बढ्ने अवस्था बनेन । केही चलचित्रले करोडौंको व्यापार गर्दा अन्य धेरै फिल्मको कमाइ लाखमा सीमित भयो ।

२०८३ वैशाखदेखि असोजसम्मको ६ महिनालाई फर्केर हेर्दा नेपाली चलचित्रको बक्स अफिसमा आशा र निराशाको मिश्रित दृश्य देखिन्छ । केही फिल्मले करोडौं रुपैयाँको व्यापार गर्दै निर्मातालाई राहत दिएका छन् भने अधिकांश फिल्मले लगानीअनुसारको प्रतिफल दिन सकेनन् । कतिपय फिल्मको व्यापार त लाखमा सीमित हुँदा केही फिल्मको कमाइ लाखभन्दा पनि कममा खुम्चिएको छ ।

चलचित्र विकास बोर्डको बक्स अफिस तथ्यांकले नेपाली चलचित्र उद्योगमा लगानी र व्यापारबीचको असन्तुलनलाई फेरि एकपटक उजागर गरेको छ । एकातिर ‘लालीबजार’, ‘गौँथली’ र ‘पेन्सन पट्टा’ जस्ता फिल्मले बक्स अफिसमा उल्लेखनीय व्यापार गरेका छन् भने अर्कोतिर ठूला अपेक्षासहित प्रदर्शनमा आएका धेरै फिल्मले दर्शकको साथ पाउन सकेनन् ।

यस अवधिमा फिल्म प्रदर्शनको संख्या बढे पनि त्यसअनुसार व्यावसायिक सफलता हात लाग्न सकेन । एउटै साता दुई वा सोभन्दा बढी फिल्म प्रदर्शनमा आउने क्रम चलिरहँदा दर्शकको सीमित संख्या, फिल्मबीचको प्रतिस्पर्धा र लगानीको आकारले निर्माताको व्यावसायिक जोखिमलाई थप बढाएको देखिन्छ ।

वैशाख २५ गते प्रदर्शनमा आएको ‘लालीबजार’ यो अवधिको पहिलो सफल फिल्ममध्ये एक बन्यो । चलचित्र विकास बोर्डको तथ्यांकअनुसार यसले ९ करोड ३२ लाख ९ हजार ९२५ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ । अन्य फिल्मले अपेक्षित दर्शक नपाइरहेका बेला ‘लालीबजार’ले उल्लेखनीय व्यापार गर्दै निर्मातालाई राहत दिएको छ ।

फिल्मको कुल ग्रस व्यापारलाई मात्रै आधार मानेर वास्तविक नाफा निर्धारण गर्न भने सकिँदैन । निर्माण लागत, प्रचारप्रसार खर्च, हलसँगको आम्दानी बाँडफाँट र अन्य स्रोतबाट प्राप्त रकमसमेत जोडेर मात्रै लगानीको वास्तविक प्रतिफल यकिन गर्न सकिन्छ । यद्यपि, उपलब्ध विवरणका आधारमा ‘लालीबजार’ यो अवधिको बलियो व्यावसायिक प्रदर्शन गर्ने फिल्म बनेको देखिन्छ ।

यसैगरी माओत्से गुरुङको निर्देशनमा बनेको ‘पेन्सन पट्टा’ले पनि बक्स अफिसमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गरेको छ । भदौ २६ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको यस चलचित्रले १० करोड २३ लाख ५६ हजार १३८ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको बोर्डको तथ्यांक छ । प्रदर्शनरत अवस्थामै यसले १० करोडको आँकडा पार गरेको हो ।

‘पेन्सन पट्टा’को व्यापारले नेपाली चलचित्रमा दर्शकको रुचि र सकारात्मक प्रतिक्रियाले लामो समयसम्म प्रदर्शनलाई प्रभाव पार्न सक्ने देखाएको छ । यद्यपि, यसको अन्तिम व्यावसायिक नतिजा मूल्यांकन गर्न प्रदर्शन पूरा हुँदाको कमाइ र कुल लागतलाई पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ ।

त्यस्तै, साउन १ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको ‘गौँथली’ले २६ करोड ३ लाख १४ हजार ९० रुपैयाँ कमाएको विवरण प्रस्तुत गरिएको छ । चलचित्रले प्रदर्शनको सय दिनसमेत पूरा गरिसकेको र अझै हलमा प्रदर्शनरत रहेको जनाइएको छ ।

नेपाली चलचित्र बजारमा एक करोड रुपैयाँ ग्रस व्यापारलाई प्रायः व्यावसायिक सफलतातर्फको एउटा महत्त्वपूर्ण खुड्किलोका रूपमा हेरिन्छ । तर, एक करोड वा त्योभन्दा बढी व्यापार गर्दैमा चलचित्रले लगानी सुरक्षित गरिसकेको हुन्छ भन्ने हुँदैन ।

हलबाट प्राप्त हुने कुल ग्रस रकमको सबै हिस्सा निर्माताको हातमा पुग्दैन । कर, हलको हिस्सा, वितरण खर्च, प्रचारप्रसार तथा निर्माण लागतले चलचित्रको वास्तविक नाफा निर्धारण गर्छन् । त्यसैले बक्स अफिसमा करोड क्लबमा प्रवेश गरेका चलचित्रसमेत लगानीको हिसाबले घाटामा रहन सक्छन् ।

यस अवधिमा प्रदर्शनमा आएका केही फिल्मले करोडौं रुपैयाँको व्यापार गरे पनि लगानी सुरक्षित गर्न नसकेको निर्माण पक्षसँग सम्बन्धित विवरण र व्यावसायिक अवस्थाले देखाउँछ ।

वैशाख १ गते प्रदर्शनमा आएको तुलसी घिमिरे निर्देशित ‘पहाड’ले ६३ लाख ९३ हजार १६२ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ । त्यस्तै, वैशाख ११ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको ‘परालको आगो’ले ४ करोड २८ लाख रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको विवरण छ । यसको वास्तविक व्यावसायिक प्रतिफल भने निर्माण लागत र अन्य अधिकार बिक्रीबाट प्राप्त आम्दानीमा निर्भर हुनेछ ।

जेठ ८ गते प्रदर्शनमा आएका ‘मितज्यू’ र ‘काजी’को व्यापार पनि अपेक्षाअनुसार उत्साहजनक देखिएन । ‘मितज्यू’ले १ करोड ३२ लाख रुपैयाँ ग्रस कमाउँदा ‘काजी’को व्यापार ४४ लाख ४६ हजार ६० रुपैयाँमा सीमित रह्यो । स्टार कलाकारको उपस्थिति र प्रचारका बाबजुद यी चलचित्रले लगानी सुरक्षित गर्न नसकेको बताइएको छ ।

जेठ १५ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको ‘रोल नं. १’ले भने १ करोड ७८ लाख २३ हजार ९०८ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ । फिल्मले प्रदर्शनको ५१औँ दिनसमेत पूरा गरेको थियो । दर्शकलाई थप आकर्षित गर्न निर्माण पक्षले असारको पहिलो सातादेखि टिकटमा ५० प्रतिशत छुटको व्यवस्था गरेको थियो ।

वैशाख २५ गते ‘लालीबजार’, ‘मालती मंगले’ र ‘गुरुआमा’ एकसाथ प्रदर्शनमा आएका थिए । तीन चलचित्र एकै दिन हलमा आउँदा दर्शकको ध्यान र शो बाँडिने सम्भावना थियो । तर, उपलब्ध बक्स अफिस तथ्यांकमा यी चलचित्रबीचको व्यापारिक अन्तर स्पष्ट देखिन्छ ।

‘लालीबजार’ले ९ करोड ३२ लाख ९ हजार ९२५ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गर्दा ‘मालती मंगले’को कमाइ ५१ लाख ६३ हजार ६९३ रुपैयाँमा सीमित भयो । त्यस्तै, ‘गुरुआमा’ले २९ लाख ४२ हजार रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ ।

एउटै दिन प्रदर्शनमा आएका फिल्ममध्ये ‘लालीबजार’ले दर्शकको उल्लेखनीय साथ पाउँदा अन्य दुईफिल्मले त्यसअनुसारको व्यापार गर्न सकेनन् । यसले एउटै मितिमा धेरै फिल्म प्रदर्शन हुँदा प्रचार, विषयवस्तु, दर्शकको प्रतिक्रिया र हलमा उपलब्ध शोको व्यवस्थापनले व्यावसायिक परिणाममा पार्न सक्ने प्रभावलाई देखाउँछ ।

जेठ र असार नेपाली फिल्मका लागि अपेक्षाकृत कमजोर महिना बनेको देखिन्छ । यस अवधिमा प्रदर्शनमा आएका धेरै फिल्मले न्यून व्यापार गरेका छन् ।

जेठ १ गते प्रदर्शनमा आएका ‘एक मुठ्ठी बादल’ र ‘लाइफ ड्यामेज’मध्ये ‘एक मुठ्ठी बादल’ले ५ लाख २१ हजार रुपैयाँ ग्रस व्यापार गर्दा ‘लाइफ ड्यामेज’ले ३४ लाख ६६ हजार २९० रुपैयाँ कमाएको छ ।

जेठ १५ गते प्रदर्शनमा आएको ‘कुम्भ’को व्यापार पनि निकै कमजोर रह्यो । यसले जम्मा ४ लाख २५ हजार ८८५ रुपैयाँ ग्रस कमाएको विवरण छ ।

असार ५ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको जितु नेपालको निर्माण तथा अभिनय रहेको ‘आई एम जितबहादुर’ले ३१ लाख ७ हजार ६९२ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ । दर्शकमाझ परिचित कलाकारको उपस्थिति भए पनि फिल्मले उल्लेखनीय व्यापार गर्न सकेन ।

असार १२ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको ‘जाँड’ले १ लाख २६ हजार रुपैयाँ मात्रै कमाएको छ । त्यस्तै, असार २६ गते प्रदर्शनमा आएको ‘भागदौड’को ग्रस व्यापार ९२ हजार ९९५ रुपैयाँमा सीमित रहेको विवरण छ ।

भदौ महिनामा प्रदर्शनमा आएका फिल्ममध्ये केहीले करोडको आँकडा पार गरे पनि धेरै फिल्मले अपेक्षित व्यापार गर्न सकेनन् ।

भदौ ५ गते प्रदर्शनमा आएको अभिनेत्री प्रियंका कार्कीले निर्माण गरेको ‘मास्टर्नी’ले ४० लाख १५ हजार रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ । प्रदर्शनअघि नै ‘ब्लकबस्टर’ घोषणा गरिएको यस फिल्मले बक्स अफिसमा भने अपेक्षाअनुसारको परिणाम दिन सकेन । प्रचारका क्रममा गरिने दाबी र वास्तविक व्यापारबीचको अन्तर यसले देखाएको छ ।

भदौ १२ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको अभिनेत्री नीता ढुंगानाद्वारा निर्देशित तथा अभिनीत ‘पार्वती’ले २ करोड २९ लाख ८८ हजार ९२३ रुपैयाँ ग्रस कमाएको छ ।

त्यस्तै, अविनाश विक्रम शाह निर्देशित ‘तिनीहरू : एलिफेन्ट्स इन द फग’ले १ करोड ३१ लाख ६० हजार ५४५ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवमा चर्चा कमाएको यस चलचित्रलाई नेपालबाट ९९औँ एकेडेमी अवार्डको अन्तर्राष्ट्रिय फिचर चलचित्र विधामा सिफारिस गरिएको विवरण छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चर्चा पाउनु र स्वदेशी बजारमा व्यावसायिक सफलता हासिल गर्नु फरक विषय हुन् । तर, ‘तिनीहरू : एलिफेन्ट्स इन द फग’ले एक करोडभन्दा बढीको व्यापार गर्नु यसको बक्स अफिस प्रदर्शनका दृष्टिले उल्लेखनीय उपलब्धि हो ।

भदौ २६ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएका फिल्ममध्ये ‘पेन्सन पट्टा’ले सबैभन्दा बलियो व्यापार गरेको छ । सोही दिन प्रदर्शनमा आएको पारस बम ठकुरी अभिनीत ‘कुल ब्वाय’ र दिव्या रायमाझी अभिनीत ‘बेहुली’को ग्रस व्यापार २ करोड ९२ लाख १३ हजार ८२४ रुपैयाँ रहेको विवरण छ । यो रकम कुन चलचित्रको हो भन्ने स्पष्ट नभएकाले प्रकाशनअघि छुट्टाछुट्टै बक्स अफिस विवरणबाट पुष्टि गर्नुपर्ने हुन्छ ।

असोज महिनामा प्रदर्शनमा आएका फिल्मको व्यापार पनि मिश्रित रह्यो । असोज २ गते प्रदर्शनमा आएको ‘झिंगेदाउ २’ले १ करोड ४६ लाख १२ हजार ९१६ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ । २०७९ सालमा व्यावसायिक सफलता हासिल गरेको ‘झिंगेदाउ’को सिक्वेलका रूपमा आएको यस फिल्मले करोडको आँकडा पार गरेको छ ।

असोज ९ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको ‘बा : एक योद्धा’ले ३ करोड ५१ लाख ३९ हजार ४८ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ । सोही दिन प्रदर्शनमा आएको ‘आचार्य’ले १ करोड ६२ लाख २७ हजार ९४६ रुपैयाँ कमाएको विवरण छ । असोज ९ गते नै प्रदर्शनमा आएको अर्को फिल्म ‘जदौ’ले १३ लाख ९८ हजार ७ सय १५ रूपैयाँ कलेक्सन गर्‍यो ।

असोज १६ गते प्रदर्शनमा आएका ‘चमेलीको पोइ’ र ‘चंगुल’को व्यापार भने कमजोर रह्यो । ‘चमेलीको पोइ’ले ५ लाख ५० हजार २१० रुपैयाँ र ‘चंगुल’ले १ लाख ३८ हजार ३८० रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेका छन् ।

असोज २३ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको न्यान्सी खड्का र सुशील सिटौला अभिनीत ‘अक्षरा’ले १० लाख २९ हजार २०६ रुपैयाँ ग्रस कमाएको छ ।

तर, दसैंको अवसरमा प्रदर्शनमा आएका तीन सिक्वेल चलचित्रले बक्स अफिसमा तुलनात्मक रूपमा राम्रो व्यापार गरे । ‘आ बाट आमा २’, ‘१२ गाउँ २’ र ‘छ माया छपक्कै २’को प्रदर्शनसँगै नेपाली बक्स अफिसमा दर्शकको चहलपहल बढेको देखिन्छ ।

असोज ३० गते प्रदर्शनमा आएका ‘आ बाट आमा २’ र ‘१२ गाउँ २’मध्ये ‘आ बाट आमा २’ले ४ करोड ११ लाख ४६ हजार ८४८ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ । त्यस्तै, ‘१२ गाउँ २’को ग्रस कमाइ १ करोड ८६ लाख ९४ हजार ८८६ रुपैयाँ रहेको छ ।

असोज ३१ गते प्रदर्शनमा आएको ‘छ माया छपक्कै २’ले २ करोड ७६ लाख ३९ हजार ६५ रुपैयाँ ग्रस व्यापार गरेको छ ।

	चलचित्रको नाम	ग्रस कमाइ
१	गौँथली	२६,०३,१४,०९०
२	पेन्सन पट्टा	१०,२३,५६,१३८
३	लालीबजार	९,३२,०९,९२५
४	परालको आगो	४,२८,००,०००
५	आ बाट आमा २	४,११,४६,८४८
६	बा : एक योद्धा	३,५१,३९,०४८
७	छ माया छपक्कै २	२,७६,३९,०६५
८	पार्वती	२,२९,८८,९२३
९	१२ गाउँ २	१,८६,९४,८८६
१०	रोल नं. १	१,७८,२३,९०८
११	आचार्य	१,६२,२७,९४६
१२	झिंगेदाउ २	१,४६,१२,९१६
१३	तिनीहरू : एलिफेन्ट्स इन द फग	१,३१,६०,५४५
१४	मितज्यू	१,३२,००,०००
१५	बेहुली	२,९२,१३,८२४
१६	जदौ	१३,९८,७१५
१७	मास्टर्नी	४०,१५,०००
१८	काजी	४४,४६,०६०
१९	आई एम जितबहादुर	३१,०७,६९२
२०	मालती मंगले	५१,६३,६९३
२१	गुरुआमा	२९,४२,०००
२२	लाइफ ड्यामेज	३४,६६,२९०
२३	पहाड	६३,९३,१६२
२४	चमेलीको पोइ	५,५०,२१०
२५	एक मुठ्ठी बादल	५,२१,०००
२६	अक्षरा	१०,२९,२०६
२७	चंगुल	१,३८,३८०
२८	जाँड	१,२६,०००
२९	भागदौड	९२,९९५
३०	कुम्भ	४,२५,८८५